Taaie oude vrijsters

Mijn lief heeft Noorse roots. Zijn moeder komt uit Harstad, een mooie stad aan het water, een eindje boven de poolcirkel. We gaan regelmatig naar Noorwegen en hopen er ooit te gaan wonen. Met die insteek volg ik Noorse les in de Sjømannskirken; het houten kerkje in het Euromast-park. Het is zó leuk om weer een nieuwe taal te leren. Noors is niet ontzettend moeilijk te leren voor Nederlanders. Het is een Germaanse taal en als je aardig Engels en Duits spreekt herken je veel woorden en voelen zinsopbouw en grammatica vrij natuurlijk.

Wat het vooral zo leuk maakt vind ik de culturele informatie die taal in zich draagt. Tijdens een les rond de sinterklaasperiode hadden we het over taaitaaipoppen, of zoals je in het Noors zegt: peppermøer. Onze docente vertelde dat het vroeger in Noorwegen gebruikelijk was dat vrouwen een dame van peperkoek kregen wanneer ze dertig werden en vrijgezel waren. Het woord peppermø is de vrouwelijke variant van peppersvenn. Zo werd vroeger een ongetrouwde, rondreizende kruidenhandelaar genoemd. De Nederlandse vertalling van peppermø is ‘oude vrijster’. Daarop wist een van mijn klasgenoten te vertellen dat je een (vrouwelijke) taaitaaipop in het Nederlands ook wel ‘oude vrijster’ noemt.

Grappig! Wat heeft een taaitaaipop met vrijgezelle dames te maken? Ik vond het boek Nederlandse jaarfeesten en liederen door de eeuwen heen van Marita Kruijswijk en Marian Nesse (aanrader!) en begreep daaruit dat we in Nederland inderdaad dezelfde traditie hadden. Blijkbaar had het Sinterklaasfeest vroeger (in elk geval tot in de 18e eeuw) naast een kinderfeest, vooral een seksuele betekenis. Niet alleen werden er heel andere dingen met een roede gedaan dan we nu gewend zijn, ook de taaitaaipop had een andere betekenis.

“Mensen zonder partner konden in de sinterklaastijd van vrienden of familie een soms levensgrote ‘vrijer’ of ‘vrijster’ van koek verwachten. … Vroeger kwam zo’n ‘claescoeck’, gemaakt van speculaas of taai-taai, echter ook wel van een stille aanbidder. De kleine exemplaren van deze platte harde koek werden ‘Klaasjes’  of speculaasjes genoemd.”

Er wordt dus ook wel gezegd dat de ‘vrijers’ gebruikt werden om meisjes te versieren. De precieze tradities schijnen per regio in Nederland te verschillen. Zo schrijft het Drents Museum dat mannen vroeger een move maakten wanneer ze een pop gaven aan een dame tijdens Sinterklaas. Ze versierden de pop zo mooi mogelijk en baden hem dan aan haar aan. Nam ze de pop aan dan was hij binnen, deed ze dat niet dan was dat een afwijzing. Soms was het zo dat de dame het hoofd van de koek afbrak; dat was een goed teken. Als de benen werden afgebroken kon de jongeman ook aftaaien (LECA, Jef de Jager).

Ik had geen idee van deze geschiedenis achter onze taaitaaipop. Hoe bijzonder dat zo’n traditie al eeuwen geleden bestond en dat daarvan nog steeds de overblijfselen in verschillende landen voortleeft. Niet dat er in ons huis ooit een taaitaaipop was die niet in januari kneiterhard weer in de prullenbak belandde, maar toch leuk om te weten.

2 gedachten over “Taaie oude vrijsters”

Laat een reactie achter op leegschrift Reactie annuleren

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s